Publications PNR du CRASC

Centre de Recherche en Anthropologie Sociale et Culturelle

Publications PNR

PNR du CRASC, 2005, p. 43-50 | Texte intégral


 

 

Saâd-eddine FATMI

 

 

Introduction :

Les savoirs traditionnels en matière de médecine semblent avoir de beaux jours devant eux. La cherté des soins et l’incapacité de la médecine moderne ont fait émerger une médecine parallèle ayant recours aux méthodes les plus diverses. Ainsi ; les propos recueillis ici renseignent sur les pratiques ancestrales perpétuées par une guérisseuse installée à Hassi- Bounif (commune distante de 15 Km d’Oran).

Kabbouche Louiza est originaire de la tribu des Ouled El Hadi Ben Aissa Ouled Cheikh El Kamel (Nador, Maroc). Profitant d’une solide réputation ; une partie de la tribu s’es installée dans l’Oranie aux environs des années 1950. Une tribu réputée pour la pratique de la guérison et de l’exorcisme. La guérisseuse déplore le fait de ne pas pouvoir assurer la perpétuation de ses pratiques. Raison évoquée, l’union de sa tribu avec celle des Zenata. Une union hasardeuse, selon ses dires, qui met fin (pour son cas) à l’éventualité d’un héritage transmis à ses filles ou fils.

La guérisseuse Kabbouche Louiza

Présentation

انا اسمي قبوش لويزة احنا من اولاد الهادي بن عيسى من الناضور. من اولاد الشيخ الكامل.ايا احنا مداويين كيمن هاك من جد على بوجد. دوك احنى مشي معلمونا. احنا سنسلة. الحكمة نغدو معاها من صغرنا حتى لكبرنا. انا يلا بغيت نمد (الحكمة) لولادي، ما نقدرش، خاطر بوهم زناتي، و انا مرابطية، شريفة كيجا شيخي يخطب, انا كان عندي 13 عام ايا مين جاو كان يصلي و بويا كان يصلي معاه, بويا ما سقساش، بويا فيه طبيعة ما يسقسيش، شافه لابس مليح، و قادب وقت الصلاة، ايا اعطاوني لهذا مومن.

احنا قاع هكذا، يجي عندنا واحد يقصدنا بالنية، كيمن هكذا نداووه، كنت اهنا انا و اختي, اختي شورت لوجدة, امالي بقيت انا، قاع ليكان يغدو عند اختي، ولاو يجيو عندي(في بونيف)، راهي داوي في وجدة ثاني هي.

انا نشري (الحشايش) من بشار, هاذي المرة لنشري من عندها، هي عندها الكارتة، تخرج للغابة, تلقط الحشايش، أنا مشترية تاعها.

Les raisons de l’afflux des malades

خطرة كاين الكولة، خطرة كاين ثلاثين، ربعين, يجوني حتى الوحدة تاع الليل، كي الرجال، الدراري و النساء.

خاطر الروماتيزم انا، الليكزيما انا، المقرود انا، المصدوع انا، الوجع، البواسر، اللي طاحوله الوذنين انا، اللي يتعذب في النعاس. عندي ثاني عروسة السماء، اللي فمه يعواج، العين دياله، يرقدله كراعه، دراعه، هادو نداويهم نثاني.

مين نشوف انا هكذا بنادم، يكون عنده الخلعة و لا البوسفير، نقوله عندك الخلعة كيما وحد الشيركان يشرب الكاشيات، خرجوه من السبيطار وجابوه، و الحمد لله راه لا باس بيه، راه غايا قاع.

الي نقدر عليه، نقوله واه غادي تريح، اللي ما نقدرش نقوله الله يشافيك، عندكم ثلاث ايام و لا ربع ايام و هوما غادي يموتو. يلقو الخير.

Spécialités de la guérisseuse  (jaunisse- eczéma)

- انا عندي دوا تاع البوسفير بالدخان، بالعود تاع الدفلة. كاين البوسفير اللكحل و الاصفرار تاعه، كاين لصفر، لبيض, لحمر و لزرق.

- عندي ليكزيما، الدفلة و الحشايش، و الزعتر، واللاتاي، والنعناع، النواش تاع الدفلة، ندقه، نخلطهم قاع.

Stérilité du couple

- و الراجل ليما يضنيش, كيما نقولو، تكون المرة تضني و الراجل ما يضنيش، نقولو روح تفوت، يلا قالاك

 الطبيب منك انت، امالاي نعطيك قاع الدوا اللي تجيبهولي، يجيبلي شحم الجمل، يجيبلي  زيت الزيتون، يجيبلي السانوج (2 وقيات)، الكمون (2 وقيات)، هذا ما يجيبلي هو، يجيبلي كيلو سكر، و رطل لوز. هاذاك الرطل نديره يطيب مع ليطرة تاع زيت الزيتون، مين يطيب نحط هاذاك الشحم يولي زيت، نحط هاذيك الماعون فوق النار، امالي ندير السكر اللول و نزيد اللوز الزاوج و الثالث العقدة.

الي ما عندهومش الضنايا، الراجل ما يضنيش، نديلو هو العقدة، و المرة صايي رفدت الكرش (شهرين، 3 اشهر) ولا على 15 يوم تجي تجري وتقولي ربي، في بالي فرحني، انا نفتشها. و كاين ليما يتقلقش يقعد حتى شهرين يتوكد, تقولي ما نبغيش نغدا لطبيب، بغيت كيما داويت عندك، بغيت نقعد على يدك، نقولها صحة، نقولها صايي، راكي مريضة، راكي بالحمل، إن شاء الله، ايما عندما يزيد الغريان، نشوفه، نسلم عليه.

Exorcisme

و نضربها بالعقل (dans un miroir)  عروسة السماء، الي يعواجو، اللي ينضربو، نغطيلها وجها و تقعد تشوف، عند 44 يوم، فمه يولي، عينه تولي.(avec une espadrille)

ِCholestérol

الشحم في الدم و داويته، نداوي روحي بالنخالة، و الكرافس و نشرب.

Traitement du cancer

هاذاك باش داويته حتى كلحت، الغاشي كلحوني، قالولي انتي طبيبة ما داويش نتاوعك يليق السبيطار. كان فيه الكانسار ولدي تاع الدودة، ولدي جاه في الكراع. و كنتي جاتها هنا(في الكراع) مين جبتلها الدودة، قالي حمبوك خليها لي.(Professeur Bouchenak) ديتهاعند  

رحت نجيب( كنتي) لقيت كراعها هاك، يا لطيف يا لطيف يا لطيف، روحت نجيب اللحمة (تاع المجرة)، أنا مين غربلته و صفيته، رحت لمدينة جديدة نجيب العقاقير، أنا جيت لقيت الدار معمرة و هي توغ (كنتي) والدودة تخرج، مين خرجت داروهالي في قرعة. أنا قلت يلا لقيتها صغيرة نعطيها بالدخان وقيلا راجل مشي مرة، الراجل ما يولدش، المرة تولد، درتلها لاركول، قلتلها ما تخافيش، مين كملت هاداك الدوا، ربطتها، بالماء تاع القروفل، و نطيب الورد تاع الدفلة، نغسل الجرح مليح، ندير هذاك الدوا، حتى قعد هذاك الفم يتلم. الصباح نغسللها كراعها، نديلها الدوا. كي تجي الوحدة و نص، نغسللها كراعها و نعاودلها الدوا. و في الليل، يلا يكون الليل قصير، ما نعاودلهش. يلا كان اليل طويل، نعاودلها مور العيشا، نحمي الماء نغسللها، و نعاود نديلها الدوا. و نديرو عليه السلام, ريحت هادي قداش، مرة بوزيان.

- ولدي رايو علي النسا، ديتو للسبيطار، قالولي، تسني يقطعوله كراعو، نطق هو قالك لا لا لا (...) قلت صايي انا ولدي نخرجه، الموت كاينة و تكون، ندي ولدي.

عجنت الفرينة، درتها فيها الملح، درتلها المح، درتلها العسل الحر، وربطتها هاذيك العجين على هذيك الحبة. الشير سقر، نخليه يموت كيمن هكذا، نوض علي والو، انا حليت لقيتها (الدودة) دايرة كيعود زلاميت، طويلة على عود زلاميت و مشعرة، مزية مزية مزية، رفدتها بعود زلاميت باش ما نقطعهاش، راسها كحل ما نعرت كحل بالدوا و لا راسها كحل من عندهم، ربنا يعلم، درتها في القرعة، ولات تقيس بواشي عضومة الي كانت تاكولهم، بواشين بواشين، عمرت 3 تاع القروع تاع الكاشيات، هذا على رقبتي. انا قلت و الله نديه الكونترول (...) مشي يشوفو في يقولولي كي درتي هاذي الدودة خرجتيها، هاذو العضومة كيدرتيلهم، قعدو يهزو كتافهم، و جاب ربي ريح.

Traduction :

Présentation

Mon nom est Kabbouche Louiza. Nous sommes originaires de la tribu des Ouled El Hadi Ben Aissa, ouled El Cheikh El Kamel,de Nador (Maroc). Nous pratiquons la médecine traditionnelle de père en fils. Notre savoir en la matière nous accompagne dès notre enfance. Pourtant, je ne peux pas laisser cet héritage à mes enfants, car je suis « mrabtia, chrifa » et mon mari est « znati ». J’avais 13 ans lorsque mon beau-père est venu demander ma main.  Mon père n’avait pas l’habitude de chercher sur l’origine de la belle famille car elle avait bonne apparence (mon beau-père faisait la prière avec mon père et il était bien habillé). Ceux qui nous abordent doivent avoir une bonne intention pour nous permettre de les guérir. Au départ, j’ai pratiqué la médecine en compagnie de ma sœur qui est repartie pour Oujda où elle continue de guérir ses patients. Je me procure les herbes chez une femme qui habite à Béchar. Elle détient une autorisation pour la cueillette en forêt.

Les raisons de l’afflux des malades

Des files d’attente se forment parfois chez moi, une vingtaine ou une trentaine d’hommes, femmes ou enfants convergent vers ma résidence jusqu’à 1 heure du matin. Je traite le rhumatisme, l’eczéma, les fractures, les migraines, les hémorroïdes, les otites, les cauchemars. Je traite aussi les malades atteints de « عروسة السماء », ceux qui ont l’œil et la bouche déformés et notamment ceux qui ont la jambe paralysée. Je diagnostique un malade atteint de traumatisme ou de jaunisse, à vue d’œil, comme c’est le cas d’un homme traité aux psychotropes. Sa famille l’a retiré de l’hôpital, j’ai pu le traiter avec succès. Pour les cas désespérés, j’avoue clairement mon impuissance en leur disant qu’ils iront mieux après 3 ou 4 jours. En réalité, ils sont sur le point de mourir.

Spécialités de la guérisseuse (jaunisse eczéma)

Je possède le traitement de la jaunisse grâce à la fumée provoquée par la consumation d’une branche de laurier rose. Je traite la jaunisse sous toutes ses formes (noir, jaune, blanche ; rouge et bleue). Pour l’eczéma, je mouds et je mélange la fleur du laurier rose, l’origan ; le thé et la menthe.

Stérilité du couple

Pour l’homme stérile, je le dirige vers un spécialiste pour prouver réellement sa stérilité. Ceci fait, je lui demande de se procurer les ingrédients suivants : la graisse de chameau, un litre d’huile d’olive, les grains de sésame (2 mesures), le cumin (2 mesures), un kilo de sucre et 500 grammes d’amandes. Je cuis les amandes dans l’huile d’olive. J’y ajoute la graisse de chameau pour qu’elle fonde. Je rajoute, enfin, le sucre et le reste des amandes pour ainsi préparer la mixture. De 15 jours à 3 mois, la femme accourt chez moi et je constate souvent qu’elle est enceinte.

Exorcisme

Pour la malade atteinte  de « عروسة السماء », celle qui se déforme, je lui cache le visage avec un châle, et je mets un miroir grossissant devant elle pour qu’elle puisse se voir. Je la tapote ensuite avec une espadrille. Après 44 jours, sa bouche ou son oeil redeviennent normaux.

Cholestérol

J’ai même traité le cholestérol avec un breuvage composé de son et de céleri.

Traitement du cancer

J’ai eu de la peine pour guérir le cancer. Le dire des gens m’ont persuadée que j’étais capable de guérir les autres mais impuissante devant les maladies de ma famille. Malgré tout, j’ai pu extraire un ver qui a rongé le pied de ma belle fille et je l’ai rapporté au professeur Bouchenak qui fut stupéfait. Pour l’histoire, je suis partie rendre visite à ma fille. Je l’ai trouvée dans un état lamentable. J’ai filtré la suie pour l’appliquer momentanément sur son pied qui représentait une plaie difforme. Je suis partie à Médina Djedida pour me procurer les ingrédients nécessaires à son traitement. De retour chez moi, il y avait une foule qui m’attendait. Ma belle fille criait de toutes ses forces alors que le ver commençait à sortir. Mes proches ont pu, à leur tour, extraire le ver et le mettre dans un petit bocal.

J’ai enfumé son pied grâce à une branche de laurier rose dans l’espoir que ce ver soit un mâle, donc ne pouvant se reproduire à l’intérieur. J’ai nettoyé la plaie avec de l’alcool et de l’eau de girofle bouillie et mélangée avec les fleurs du laurier rose. La plaie commençait à se cicatriser. J’ai répété la procédure trois fois par jour : le matin, début d’après-midi et le soir à condition que la nuit soit courte. Heureusement, la femme de Bouziane a recouvert sa santé.

Pour le cas de mon fils Ali, c’était une autre histoire, les médecins de l’hôpital m’ont demandé de signer l’autorisation d’amputation de la jambe de mon fils qui a été victime de la même maladie que ma belle-fille. Croyant au destin, j’ai refusé catégoriquement et j’ai fait sortir mon fils. Pour la mixture, j’ai mélangé de la farine avec du sel et du jaune d’œuf, j’ai rajouté du miel pur et j’ai appliqué la pâte sur son pied. Mon fils a sombré dans un semblant de coma et refusait de se réveiller. J’ai enlevé la pâte et j’ai trouvé le ver fin comme une allumette. J’ai utilisé une allumette pour le prélever sans risquer de le rompre. Le ver était poilu et sa tête était noire. Cette couleur était naturelle ou provenait peut-être de l’effet de la pâte. J’ai mis le ver dans un bocal et il a commencé à régurgiter  des débris d’os. J’ai mis le tout dans trois petites fioles. J’ai préféré, par la suite, faire subir un contrôle médical à mon fils. Le personnel médical était indifférent et personne n’a osé m’interroger sur la méthode utilisée. Grâce à Dieu, mon fils jouit actuellement d’une bonne santé.